Władysław Stanisław Reymont 1876–1925
Teatr Wielki

reymont-pJeżeli jej było bardzo pilno, to przechodziła tylko przez plac, spoglądała na Teatr Wielki i szła do domu, a jeśli miała czas, to siadała na skwerze albo na ławce przy budce tramwajowej i patrzyła stamtąd na szeregi kolumn, na wyniosłe i czyste profile frontu i tonęła w rozmarzeniu… Nie myślała, dlaczego to robi; czuła tylko, że ją nieprzeparcie ciągną te mury… Miała chwile prawdziwej i głębokiej przyjemności, kiedy przechodziła pod kolumnadą albo gdy w ciszy jasnej nocy przypatrywała się szaremu długiemu korpusowi. Mówił do niej ten kamienny olbrzym, słuchała szeptów, co płynęły stamtąd, ech i dźwięków; rozcieńczone w mroku i widzialne tylko dla jej duszy odbicia scen, niedawno tam odgrywanych, przesuwały się przed jej wyobraźnią. Kochała ten gmach… więcej, ona go uwielbiała; był dla niej kultem, modliła się do niego rozmarzeniem i niejasnymi, nie sformułowanymi w żadną ideę myślami.

Komediantka, 1896

Około 1891 roku Reymont napisał nowelę o życiu „towarzystwa dramatycznego”. „Z »Adeptki« wyrosły dwie powieści, stanowiące całość, w druku podzieloną na »Komediantkę « i »Fermenty«” (J. Krzyżanowski). Dużym atutem są zamieszczone w powieści obserwacje obyczajowe i środowiskowe o charakterystycznym dla Reymonta podłożu autobiograficznym, ponieważ autor rzeczywiście przez kilka lat związany był z wędrowną trupą aktorską. Dlatego „»Komediantka« ma niewątpliwie wartość dokumentu historycznego, wartość monografii z dziejów teatru polskiego pod koniec wieku XIX” (J. Krzyżanowski). Janka Orłowska, tytułowa komediantka, ucieka ze stacyjki w Bukowcu do Warszawy, oczekując, że tam zetknie się ze światem wzniosłych idei i sztuki. W trupie ogródkowego teatrzyku dyrektora Cabińskiego poznaje jednak nie Parnas, a „śmietnik życia teatralnego”. Rozczarowanie łączy się z dramatycznymi perypetiami bohaterki: pogarszającą się sytuacją finansową – aż do nędzy i głodu, ciążą z sezonowego romansu, wymówieniem mieszkania i próbą samobójstwa. Struktura narracyjna ściśle spaja warstwę obyczajową z fabułą, do tego stopnia, że pierwsze motywuje drugie, ale i dzieje bohatera mogą być potraktowane instrumentalnie i pretekstowo, jeżeli przyjmiemy, że „Komediantka” jest przede wszystkim studium środowiskowym. Reymont posługuje się tu figurą tzw. bohatera prowadzącego (termin M. Głowińskiego), dlatego tak zmienia się w powieści obraz miasta. Warszawa w Bukowcu jest przez Jankę idealizowana – wydaje się wolna od obłudy prowincji, ale już Warszawę realną przedstawił Reymont negatywnie. Barbara Kocówna zwraca uwagę na trudności, z jakimi autor sam zetknął się po przyjeździe do stolicy, co mogło rzutować na tę wystawioną miastu ocenę. Są w nim piękne fasady, za którymi rozbijają się marzenia naiwnych przybyszów z prowincjonalnych miasteczek. W powieści kilkakrotnie opisano Łazienki, Ogród Botaniczny i Bielany, jako miejsca, w których Janka chroni się i przed miastem-molochem, i przed zawiścią, intrygami oraz ordynarnością środowiska aktorskiego, o którym Julian Krzyżanowski powie jednak: „[…] odtwarzają prawdziwy stosunek artystów ogródkowych do sztuki. […] scenki, mniej lub więcej wyraziste, takie jak wystawanie Janki pod Teatrem Wielkim, »kamiennym olbrzymem« gdzie ma żyć prawdziwa sztuka”. Tak jak przedtem Warszawę i aktorów, tak teraz oglądamy z zewnątrz Teatr Wielki, który dla aktoreczki ogródkowej jest miejscem nieosiągalnym, wyidealizowanym.

Teatr Wielki jest jednym z najnowocześniejszych i największych teatrów w Europie. Zbudowany został w latach 1825–1833 na placu Teatralnym (na terenie dawnego Marywilu). Jest to masywny budynek klasycystyczny, według projektu Antonio Corazziego, przystosowany początkowo do pomieszczenia od 2,5 do 3 tysięcy widzów. Powstał na potrzeby zespołu Teatru Narodowego, zorganizowanego przez Warszawskie Teatry Rządowe. W lewym skrzydle mieści się gmach Pod Kolumnami, prawe stanowią Sale Redutowe. Wewnątrz można oglądać płótna Blanka, Brodowskiego. W czasie powstania listopadowego mieścił się tu szpital polowy. Po 1831 roku została nadana obecna nazwa teatru. W tym czasie zmniejszono pojemność widowni do 1284 miejsc. Pierwszą premierą w Teatrze Wielkim był „Cyrulik Sewilski” Gioacchino Rossiniego (wystawiony 24 lutego 1833 roku). W połowie XIX wieku Sale Redutowe przeznaczono dla zespołu o nazwie Nowy Teatr Rozmaitości (obecnie gmach Teatru Narodowego). W latach 1860–1864 Teatr Wielki dwukrotnie zamykano. W czasie walk o Warszawę w 1939 roku gmach spłonął wraz z Salami Redutowymi. Podczas powstania warszawskiego na placu Teatralnym toczyły się zacięte walki. Tu poległ Krzysztof Kamil Baczyński. Po ewakuacji Warszawy Niemcy wysadzili resztki budynku. W latach 1947–1949 odbudowano cały gmach. Pomieszczenia dawnego Teatru Rozmaitości zaadaptował Teatr Narodowy (i tak jest do dziś). Gmach Teatru Wielkiego mieści dwie sceny (na 1905 i 250 miejsc), Teatr Narodowy, operę oraz balet.

Katarzyna Tokarska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *