Walery Przyborowski 1845–1913
Ulica Gołębia

PRZYBOROWSKIZrazu kręcili się jeno między ulicą Grodzką, co ją później Świętojańską nazywano, a Jezuicką, ale potem przeszli na drugą połać Rynku od ulicy Gołębiej. Tu podle kamienicy „Pod Trzema Murzynami” miała swój kramik znana całemu miastu pani Maciejowa, wdowa po szewcu, który przez pijaństwo stracił całą swoją fortunę i umarł. Wdowa, ile że miała syna małoletniego, którego trzeba było chować, za resztę grosza założyła sobie kramik z nićmi, tasiemkami, naparstkami, a czasu wiosny handlowała też owocami.

Szwedzi w Warszawie, 1901

Walery Przyborowski urodził się w Domaszowicach pod Kielcami. Z Warszawą związał się jako słuchacz Szkoły Głównej. Redagował czasopismo „Chwila”, w którym głosił rezygnację z niepodległości, czym naraził się warszawskiej opinii. W (przypisywanej mu) książce „Stara i młoda prasa” (1897) zawarł swoje wspomnienia z okresu współpracy z „Przeglądem Tygodniowym”. Potem pracował jako nauczyciel gminny w Radomiu. Jako powieściopisarz debiutował w 1869 roku powieścią „Hinda”. Napisał również kilka książek historycznych, w których podkreślał doniosłą rolę wodzów i królów oraz odnosił się do powstania styczniowego. Największą popularność zyskał jednak jako autor powieści historycznych dla młodzieży, w których gloryfikował ofiarność, męstwo, miłość do ojczyzny i wodza. „Szwedzi w Warszawie” opowiadają o przygodach trzech młodych przyjaciół w okupowanej przez Szwedów w 1656 roku Warszawie. Kazik, Kacperek i Maciek, syn przekupki Maciejowej, uwalniają więźniów z zamkowego lochu, a potem pomagają wojsku Stefana Czarnieckiego dostać się do miasta zajętego przez szwedzką armię. Ulicę Gołębią, na której ma swój kramik pani Maciejowa, opisał w swej gawędzie Franciszek Galiński, przypominając historię powstania Warszawy: „Równocześnie z owym muratorem kazał książę miernikowi wybrać w owym półkolu najwyższe miejsce i tu wyznaczyć Rynek. Miernik ów wybrał wyniosłość o 10 metrów wyżej nad Powalem leżącą i wymierzył na niej czworobok, prawie kwadrat o 100-metrowych bokach, po czym wytknął od każdego rogu po dwie ulice w dwu kierunkach ku murom. Były to dzisiejsze ulice: Piekarska, Świętojańska; Dunaj, Gołębia; Krzywe Koło, Kamienne schodki; Celna, czyli Gnojna, i Jezuicka”.

Ulica Gołębia (dziś Nowomiejska) – ulica wychodząca z zachodniego narożnika Rynku Starego Miasta przy Wąskim Dunaju do zbiegu ulic: Freta, Długiej i Mostowej. Wytyczona została przy lokacji miasta Warszawy na przełomie XIII i XIV wieku jako ulica wylotowa od Rynku w kierunku północnym do traktu Zakroczymskiego. Wyjazd z miasta prowadził przez gotycką bramę Nowomiejską z XIV wieku. W XIV wieku stanęły tu zabudowania kościoła i szpitala św. Ducha. Nazwę Nowomiejska spotyka się w źródłach XV-wiecznych. Pożar w 1607 r. zniszczył zabudowę. Odbudowę kościoła i szpitala oraz budowę klasztoru przy rogu Nowomiejskiej i Podwala prowadził zakon paulinów. W XVII i XVIII wieku Nowomiejska należała do najważniejszych ulic Starej Warszawy zamieszkałych przez patrycjat miejski, m.in.: Fukierów, Gizów, Dzianetów i Drewnów. W końcu XVIII wieku w kamienicy miejskiej pod nr 1 mieszkał prezydent Warszawy Jan Dekert. Na początku XIX wieku część zabudowy międzymurza przy Nowomiejskiej rozebrano i urządzono tu targowisko, które przetrwało do lat 20. XX wieku. W XIX wieku ulicę zwano też Gołębią. W końcu XIX wieku odkryto fragmenty murów i barbakanu; odsłonięto je częściowo i zrekonstruowano wraz z dawnym mostem nad fosą w latach 1937–1938. W 1944 roku zabudowa ulicy została prawie całkowicie zniszczona. Kamienice odbudowano w latach 1953 i 1954. Barbakan zrekonstruowano w pierwotnej wysokości, uwidoczniono też fundamenty bramy Nowomiejskiej.

Katarzyna Wigurska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *