Tadeusz Kantor 1915–1990
Ulica Ordynacka

KANTORList ma 14 metrów długości,
2 i pół metra szerokości,
odpowiednią grubość
i wagę 87 kilogramów.
Opatrzony znaczkami pocztowymi,
stemplami, pieczęciami
i adresem
znajduje się
w urzędzie pocztowym,
Warszawa, ulica Ordynacka. […]
I Sprawozdawca:
Znajduję się na ulicy Ordynackiej, pod
numerem 15, po drugiej stronie widzę
urząd pocztowy, w tym momencie
z głównego wejścia coś wynoszą, tak,
jest to list, duży, powiedziałbym zaskakująco
duży list, niesie go kilku listonoszy,
jest ich… ośmiu, ubrani są w mundury
funkcjonariuszy urzędu pocztowego.
[…]
II Sprawozdawca:
Halo, halo, tu drugi punkt obserwacyjny
z trasy listu, znajduję się w barze
„Kameralna” przy ulicy Mikołaja Kopernika,
w tym momencie przez okno
widzę zbliżający się list, tłum gości wybiega
na ulicę, […] list w tym momencie
skręcił w lewo, w ulicę Foksal, wyłączam
się. […]
IV Sprawozdawca:
Proszę państwa, zbliża się decydujący
moment, list jest już przy Klubie Dziennikarza,
przeszedł mimo, zmęczeni listonosze
przystają na moment.

List. Partytura, 1967

Tadeusz Kantor urodził się 6 kwietnia 1915 roku w Wielopolu Skrzyńskim. Zmarł 8 grudnia 1990 w Krakowie. Był malarzem i scenografem, uprawiał happening, był także twórcą teatralnym. Był to artysta ze wszech miar awangardowy. Jako malarz, scenograf, reżyser, wprowadzał eksperymenty artystyczne w każdej z tych sztuk. Każde ze swoich artystycznych dokonań zapisywał w specyficznej, właściwej mu formie literackiej. Tadeusz Kantor całe swoje życie (i prywatne, i artystyczne) związał z Krakowem – tam studiował i tam debiutował (w podziemnym teatrze w czasie okupacji wystawił „Balladynę” i „Powrót Odysa”). Jego związki z Warszawą opierały się przede wszystkim na współpracy z Galerią Foksal, która promowała sztukę współczesną w Polsce. Od 1970 roku był to główny ośrodek polskiego konceptualizmu. Tam właśnie odbył się happening „List”. „List. Partytura” jest zapisem happeningu, który odbył się na ulicach Warszawy 21 stycznia 1967 roku. Ogromny list niesiono po miejskich ulicach. Celem tej artystycznej prowokacji było zachwianie „znormalizowanych stosunków życiowych”. Kantor uważał, że „ponad-normalna realność przedmiotu podważa normy i stosunki postępowania życiowego (funkcjonowanie instytucji i proces odbioru) i odwrotnie: normalne życiowe postępowanie ujawnia absurdalność i samodzielność przedmiotu”. Kantor napisał „List” i tym samym zdecydowanie odciął się od głównej idei happeningu. Ten tekst jest partyturą, która nie może być podstawą do powtórzenia tego przedsięwzięcia. Tekst „Listu” przerywany jest „wejściami” sprawozdawców. Te relacje podkreślają doniosłość wydarzenia, jakim jest prowadzenie ogromnego listu ulicami Warszawy. Dzięki temu ten zwykły przedmiot oraz czynność „wysyłania” listu nabiera szczególnego znaczenia, wybija się na plan pierwszy. Tak więc w „Liście” mamy do czynienia z zapisem graficznym happeningu, a taki zabieg kłóci się z jego główną ideą – przypadkowością i nieprzewidywalnością.

Ulica Ordynacka zaprojektowana była ok. 1680 roku przez Tylmana z Gameren. W 1882 roku zbudowano tutaj cyrk. W czasie wojny uległa całkowitemu zniszczeniu. Odbudowana została dopiero w 1960 roku. W 1913 pod nr 9 zbudowano Bibliotekę i Muzeum Ordynacji Zamojskiej. Ulica Kopernika wytyczona została w 1670 roku, obecną nazwę nosi od 1907. W latach 1874- -1875 na ulicy Kopernika wybudowano szpital dla dzieci, który istnieje do dziś (jako jedyny budynek na tej ulicy przetrwał II wojnę światową). Bar „Kameralna” mieścił się na tyłach Nowego Światu, blisko ulicy Gałczyńskiego (w okolicy dzisiejszego pubu „Szwalnia”). Był to lokal zwany „Kameralną dla ubogich”, bowiem znajdował się na tyłach ekskluzywnej restauracji „Kameralna” (na ulicy Foksal). Ulica Foksal powstała w 1776 roku, kiedy to bankier Fryderyk Kabryt zamienił ogród w plac zabaw i nazwał go Vauxhall. W 1880 roku otwarto skrzyżowanie z Nowym Światem i nadano jej obecną nazwę. Po 1944 roku została w części zniszczona. Po odbudowie umieszczono tu wiele instytucji kulturalnych (Galerię Foksal, Teatr Kameralny, Państwowy Instytut Wydawniczy).

Paweł Stangret

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *