Juliusz Kaden-Bandrowski 1885–1944
Pałac Pod Blachą

kade brandowski-pRozwinął przed bezmyślnym spojrzeniem Dąbrowy całą machinację Krywulta… – Cacusie na nas dybią…Więc, generale, was jako stróża stolicy i bezpieczeństwa tych naszych ludowych surdutów panujących… Żebyście był – niby oko przy mózgu… Kwatera na zamku, okna dają na Wisłę… Z tradycją – lokal zowie się Pod Blachą… Gdzie książę Józef po Moskwie odpoczywał… Odpowiedzialność historyczna. W sprawie tej „zadziałał” znienacka. Zjawił się Pod Blachą nagle – wejściem od tyłu… Żeby się ważny spisek mógł od razu spoufalić z atmosferą rodzinną, z ścierkami, suszącymi się na kuchni, i ze swędem deputatowego boczku. Zamierzonemu spiskowi nie tylko z boczkiem, grochem i mokrą ścierką poufalić się wypadało… Mieszkanie Dąbrowy Pod Blachą przemienione było w istny obóz, w którego miękkich wertepach, na opuchłej czerwieni nie powleczonych poduszek, kanap dymiących siwym włosem i zestawionych stołków koczowali liczni ubodzy krewni.

Generał Barcz, 1922-1923

W rękopisie „Generała Barcza” jest list z 1921 roku do nieznanego adresata, w którym znajdujemy komentarz autora do rozpoczętej właśnie powieści: „Dnia 5-ego września zacząłem pisać oną powieść, która chcę, aby była zatarganiem jaj, trzewiów i w ogóle wiesz przecież co się zawsze chce i musi. […] Nauczony ciężkimi przejściami, z niczym się już nie liczę i niczym nie krępuję”. Przewidywania Kadena rychło się sprawdziły. Pierwsze odcinki powieści, drukowanej od 9 września 1922 r. przez „Kurier Polski”, sprowokowały niezwykle ostrą krytykę. Podobne poruszenie wzbudziło w okresie międzywojennym tylko „Przedwiośnie” Żeromskiego czy „Zmory” Zegadłowicza. „Generał Barcz” to pierwsza powieść o II Rzeczpospolitej, to jej autor spopularyzował określenie „piłsudczycy”, jego też jest sławne zdanie opisujące okoliczności odzyskania niepodległości jako „radość z odzyskanego śmietnika”. Kaden w swojej powieści zastosował technikę przetwarzania różnych epizodów z kilku biografii, wpisując je w życiorys jednej postaci. Jednocześnie swobodnie gospodarował wydarzeniami, odstępując od ich kolejności zgodnej z prawdziwym kalendarzem politycznym. Uniknął w ten sposób oskarżeń o zniesławienie. Portretowani nie myśleli demaskować samych siebie, przyznając się do powieściowych sobowtórów i ich postawy. Akcja utworu wpisana jest między październik 1918 roku a jesień 1919. Powieść rozpoczynają sceny z konspiracyjnego życia Polskiej Organizacji Wojskowej, następnie opisane jest oswobodzenie Krakowa spod okupacji austriackiej, walki z Ukraińcami o Przemyśl, otwarcie Muzeum na Cytadeli, zamach pułkownika Januszajtisa, otwarcie Sejmu oraz afera Biura Prasowego Naczelnego Dowództwa. Juliusz Kaden Bandrowski – kapitan Legionów, były adiutant Piłsudskiego i kronikarz I Brygady – w swoim utworze zawarł swoisty zapis pierwszych tygodni i miesięcy istnienia Polski niepodległej, a zarazem brutalne studium mechanizmów i metod walki politycznej, montowania struktury państwa, zdobywania i utwierdzania władzy osobistej.

Pałac Pod Blachą znajduje się przy placu Zamkowym 2. Zwany jest tak od blaszanego pokrycia dachu położonego w XVIII w. Ten barokowy pałac otrzymał swój dzisiejszy kształt w wyniku przebudowy w XVIII w., przeprowadzonej z inicjatywy Jerzego Dominika Lubomirskiego, a kryje w swoich murach pozostałości XVII-wiecznej kamienicy. W 1777 roku zakupiony został przez króla Stanisława Augusta i włączony do zabudowań zamkowych. W 1794 przekazany przez króla księciu Józefowi Poniatowskiemu. W latach 1926–1939 w pałacu mieściły się biura prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej i mieszkania, mieszkał tu m.in. Stanisław Przybyszewski. W 1932 roku w salach skrzydła północnego umieszczono dekoracje wnętrz projektu architekta królewskiego, Dominika Merliniego, pochodzące z lat  1778–1780, przeniesione z jednego z apartamentów Zamku Królewskiego. Korpus główny pałacu spalony został w grudniu 1944 roku, ocalały jedynie skrzydła boczne i budynek biblioteki. W latach 1948-1949 pałac został odbudowany. Do 1988 r. był siedzibą Naczelnego Architekta m.st. Warszawy. Obecnie stanowi część muzeum zamkowego, mieści unikatową kolekcję niezwykle cennych kobierców wschodnich ofiarowanych zamkowi przez Teresę Sahakian. Kolekcja szczyci się największym na świecie zbiorem tkanin kaukaskich. Na tyłach pałacu, w stoku skarpy znajduje się piwnica mieszcząca dawną lożę masońską z drugiej połowy XVII w., dekorowaną posągami bóstw greckich.

Anna Marciszewska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *