Julia Hartwig ur. 1921
Śródmieście

HARTWIG_JULIAKiedy wyszli około drugiej w nocy
uchylając okno zadymionego pokoju
zobaczyłam w fali mroźnego powietrza
jak z zaparkowanych samochodów
doskakuje do nich gromada krępych osiłków
w kożuchach
i wciąga ich do aut

Na pustej ulicy został tylko Jerzy
który przez dłuższą chwilę stał jeszcze w miejscu
nieruchomo
jakby czekał na swoją kolej
po czym powoli skierował się w kierunku Nowego
Świata
Wszystko odbyło się tak bezgłośnie
że w naszej kamienicy nie zapaliło się żadne okno

Tamten wieczór, 2004

Wiersz Tamten wieczór pochodzi z wydanego w 2004 roku tomu Bez pożegnania. W tomie tym pojawiają się zarówno słynne postacie kultury – Apollinaire, Brodski, Vivaldi, Toscanini, Cezanne, jak i bliscy – rodzina, przyjaciele; portretowane są miejsca i zdarzenia, które współtworzyły dramatyczną historię naszych czasów oraz epizody codzienności, utrwalone w wierszach – pożegnaniach.

Wiersz, z charakterystyczną dla poetki powściągliwością, przywołuje wydarzenia stanu wojennego, które autorka postanowiła opisać po latach. Poetka w jednym z wywiadów wspomina ten moment i rozszyfrowuje nazwiska swoich gości: „To jest wiersz, który powstał w dziwny sposób. Chęć jego napisania, opisania tego wieczoru tkwiła we mnie od lat. Od stanu wojennego, kiedy to wszystko się wydarzyło. Bardzo długo czułam się bezradna wobec niego. Uważałam, że się nie mieści w ramach wiersza. Nie wiedziałam, co z nim zrobić. W pewnym momencie, po latach, znalazłam kartkę z notatką z tego wieczoru, siadłam i napisałam ten wiersz. Opisałam tamten wieczór.” Goście to Jerzy Turowicz, Adam Michnik, Andrzej Kijowski z żoną…„(…) Wyszli. I przez okno widziałam, jak zostali zatrzymani i wsadzeni do samochodów. Wszyscy poza Jerzym. Którego obawiano się ze względu na Kościół i rolę Kościoła. Który był niepokojony, ale bardzo się z nim liczono.”

Wiadomo, że zdarzenie miało miejsce w Śródmieściu, gdzie mieszka poetka, a Jerzy Turowicz udał się – prawdopodobnie – ulicami Hożą i Kruczą w stronę ulicy Nowy Świat.
Inne miejsca – odwiedzane i niekiedy opisywane ( choć bez bezpośrednich wskazań) przez Julię Hartwig – to ulica Hoża, z cukiernią nazywaną „U Włocha”, dziś: („Lody od Włocha”), park Ujazdowski czy Ogród Botaniczny.

Jerzy Kwiatkowski pisał o poetce: „Julia Hartwig jest przeciwieństwem poetki ulegającej poetyckim modom. Odnosi się niekiedy wrażenie, jak gdyby pisała przeciwko nim.” Opinię tę potwierdza Piotr Śliwiński, pisząc: „Poetka nie chce bowiem – jak się zdaje – tracić czasu na poszukiwanie oryginalności, obca jest jej pokusa uprawiania filozofii czy też krytyki języka (…) mówi od siebie, głosem swej rozległej i ugruntowanej kultury, przeważnie jasno i otwarcie, rzadziej niż kiedyś parabolicznie i onirycznie. Poezja jest dla niej równoznaczna z wrażliwością, czyli – mówiąc najprościej – chwytaniem bodźców w siatkę odniesień do tego, czego samemu już się kiedyś doznało albo do tego, co zdarzyło się odczuwać innym – tym, którzy umieli swe doświadczenie utrwalić. (…) Fenomen tych wierszy polega na wyjątkowo harmonijnym pogodzeniu naturalnej potrzeby przynależności do ludzkiego kręgu z kulturalną formą samotności.”

Śródmieście – najbardziej reprezentacyjna dzielnica Warszawy położona w centrum miasta, na lewym brzegu Wisły, o granicach ustalonych w 1960 roku. Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.
Na terenie współczesnej dzielnicy Śródmieście znajdują się najstarsze ośrodki życia miejskiego – grodzisko w Jazdowie, Stara i Nowa Warszawa. Pierwotnie centrum znajdowało się na Rynku Starego Miasta, od XVI wieku – na Rynku Nowego Miasta. W XIX w. roku znaczenia nabrały plac Zamkowy z Zamkiem Królewskim, następnie Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat, Aleje Ujazdowskie, place Teatralny, Saski, Bankowy. Budowa dworca kolei warszawsko – wiedeńskiej, zwanej Dworcem Wileńskim, przy skrzyżowaniu Al. Jerozolimskich i ul. Marszałkowskiej, wytycza nowy kierunek rozwoju miasta – powstaje wówczas nowe skupisko handlowe.
W okresie międzywojennym centrum Śródmieścia znajduje się w obrębie Alej Jerozolimskich, ul. Marszałkowskiej i ich przecznic. Powstaje tu najbardziej reprezentacyjna, wielkomiejska zabudowa, zniszczona w czasie II wojny światowej na skutek planowego wypalenia domów po upadku powstania warszawskiego ( 1944 ).
Po wojnie następuje odbudowa dzielnicy – pierwszy większy kompleks urbanistyczny to ciąg Nowego Światu i Krakowskiego Przedmieścia, kolejne to – plac Trzech Krzyży, dzielnice mieszkaniowe (Muranów i rejon Kruczej, Powiśle), Pałac Kultury i Nauki, Ściana Wschodnia z Domami Towarowymi Centrum, Trasa Łazienkowska, Wisłostrada, Dworzec Centralny.
Śródmieście jest siedzibą władz państwowych, mieszczą się tu ambasady, banki, hotele, największe uczelnie – Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska, Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Medyczna; w Pałacu Staszica swoją siedzibę ma Polska Akademia Nauk. Ponadto w dzielnicy znajdują się najpiękniejsze parki i ogrody stolicy – Saski, Krasińskich, Łazienki, Ujazdowski, Ogród Botaniczny.

Anna Kramek-Klicka

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *