Józef Ignacy Kraszewski 1812–1887
Pałac Namiestnikowski

KRASZEWSKIWieczór był pochmurny i mglisty, lampy oświecały blado ledwie najbliższe przedmioty; o mroku w oknach Pałacu Namiestnikowskiego zajaśniało pierwsze piętro – sale, w których zasiadało Towarzystwo Rolnicze, spiesznie pragnące ukończyć swe narady. W mieście panował jakiś ruch niezwyczajny, choć na pozór nadzwyczajnego się nic nie działo; na ulicach przechodnie podawali sobie na ucho jakby hasło tajemnicze: „Na Stare Miasto!”.

Dziecię Starego Miasta, 1863

Józef Ignacy Kraszewski urodził się w 1812 roku w Warszawie. Studiował literaturę na Uniwersytecie Wileńskim. W 1830 roku za uczestnictwo w tajnych kółkach młodzieżowych został aresztowany. Po dwóch latach rodzinie udało się go uwolnić. Debiutował w 1830 roku. Po powstaniu styczniowym zmuszono go do opuszczenia kraju. W 1883 został aresztowany w Berlinie pod zarzutem szpiegostwa. W 1885 roku wyjechał do Włoch i Szwajcarii. Zmarł w Genewie w 1887 roku. W tym samym roku jego zwłoki spoczęły w krypcie zasłużonych na krakowskiej Skałce. We wstępie do „Dziecięcia Starego Miasta” wydanego w tomie „Biblioteki Narodowej” Wincenty Danek zauważa: „Franek Plewa, student Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, syn przekupki ze Starego Miasta, bierze udział w przygotowaniu manifestacji przedpowstaniowych. Dwukrotnie ranny w kolejnych walkach ulicznych, dwukrotnie także osadzony w więzieniu i stamtąd wyswobadzany, ginie po bohatersku w trzecim starciu ulicznym. Student ten kochał się ze wzajemnością w Annie Czapińskiej, córce emerytowanego profesora, człowieka o konserwatywnych poglądach”. Ta skromna fabuła jest tylko tłem, punktem wyjścia do rozpoznania tego tekstu. Nie losy bohaterów są tu najważniejsze, ale emocje i życie miasta na parę lat przed powstaniem – akcja powieści rozgrywa się w 1860 roku. Prosta fabuła ma duże znaczenie, ponieważ cały utwór robi wrażenie opowiadania traktującego o życiu zwykłych ludzi. Postaci są fikcyjne, jednak wprowadzenie ich w obręb wydarzeń historycznych (i to w czasach, gdy były one jeszcze „świeżo” przeżywane, ponieważ „Dziecię Starego Miasta” ukazało się w Poznaniu w 1863 roku) sprawia wrażenie relacji, obrazka właśnie z przedpowstaniowej Warszawy. W podtytule „Dziecięcia Starego Miasta” umieszczona jest fraza: „obrazek narysowany z natury”. Autor celowo podkreśla tę szkicowość, ponieważ istotą tego tekstu jest właśnie obrazek – uchwycenie Warszawy w przeddzień powstania, pokazanie manifestacji ulicznych, a także oddanie obrazu społeczeństwa, przy rezygnacji z fabuły. Wincenty Danek w monografii „Józef Ignacy Kraszewski” tak pisze na temat „Dziecięcia Starego Miasta”: „W szkicowych scenach starał się autor przekazać sytuację stolicy Królestwa w latach przedpowstaniowych: walki uliczne, rewizje, przesłuchania policyjne, obchody, nabożeństwa. Wydoskonalona w młodości technika szkicu powieściowego umożliwiła Kraszewskiemu skondensowanie w szczupłych ramach opowiadania wszechstronnego prawie obrazu owych lat. Stąd też nazwa »obrazka« dla stworzonej dla takich właśnie celów formy beletrystycznej, formy niewątpliwie odkrywczej i nowatorskiej”. Główny akcent powieści spoczywa na pokazaniu i analizie nastrojów, jakie panowały w Warszawie w czasie przygotowań do powstania. Kraszewski pokazuje wiele środowisk i ich stosunek do manifestacji patriotycznych, które doprowadzą do wybuchu powstania styczniowego. W „Dziecięciu Starego Miasta” bardzo ważną rolę odgrywają opisy Warszawy i „dokumentalne” wręcz relacje miejsc wydarzeń.

Pałac Namiestnikowski został zbudowany w 1645 roku przez nadwornego architekta Władysława IV. Początkowo własność Koniecpolskich, a następnie Lubomirskich i Radziwiłłów. Kiedy należał do Radziwiłła „Panie kochanku”, mieścił się w nim teatr publiczny – następnie przeniesiono go na plac Krasińskich. Na początku XIX wieku pałac stał się własnością rządu Królestwa Polskiego. Wtedy został przebudowany – nadano mu obecny kształt. W 1820 roku postawiono przed pałacem dwie rzeźby przedstawiające lwy (autorstwa Landiniego z Carrary), które oddzielały pałac od ulicy. „Złośliwe powiedzenie twierdzi, że mają być probierzem cnoty warszawianek” („Najstarszy szlak Warszawy”). Po przebudowie umieszczono tam siedzibę namiestnika Królestwa, który nie tylko mieszkał w pałacu, ale mieściły się tutaj także jego biuro i cała administracja. W czasie II wojny światowej przemieniono go na „Deutsches Haus” z wewnętrzną fontanną, na której odbywały się rewie świetlne. Po 1918 oraz po 1945 roku znajdowała się tam siedziba Rady Ministrów. Obecnie urzęduje tutaj prezydent RP.

Paweł Stangret

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *