Irena Krzywicka 1899–1994
Bulwary nad Wisłą

krzywickaSzliśmy przez most Poniatowskiego, w stronę Pragi. Dął wiatr, jak zwykle nad Wisłą. […] Za mostem zeszliśmy w dół i brnęliśmy byle gdzie, po śliskiej glinie, bo nie było wówczas jeszcze bulwaru nad Wisłą. Jak długo ten spacer trwał, nie wiem. Wieczność. Minutę. Taki był pierwszy z naszych niezliczonych później spacerów. Zdeptaliśmy w ciągu dwunastu prawie lat tysiące chyba kilometrów. Boy był niestrudzonym piechurem, więcej nawet – perypatetykiem. Najlepiej mu się rozmawiało chodząc. O tyle młodsza od niego, czasem ustawałam, on jednak nigdy nie okazywał zmęczenia. Był to jedyny sport, jaki uprawiał, jeśli chodzenie można nazwać sportem. Znały nas wszystkie parki, oba wybrzeża Wisły i wiele przedmieść warszawskich.

Wyznania gorszycielki, 1992

„Wyznania gorszycielki” ukazały się drukiem w 1992 roku. Autorka rozpoczęła pisanie autobiografii w latach 70., ale problemy ze wzrokiem zmusiły ją do zaprzestania pracy. Po pewnym czasie postanowiła podyktować resztę wspomnień. Książkę zredagowała Agata Tuszyńska, która połączyła w spójną całość fragmenty napisane przez Krzywicką, nagrania spisane z taśmy oraz własne rozmowy z autorką. „Wyznania gorszycielki” obejmują wspomnienia Ireny Krzywickiej od najmłodszych lat do zakończenia II wojny światowej. Autorka należała do najciekawszych postaci przedwojennej Warszawy. Była pisarką, tłumaczką, krytyczką literacką i publicystką, m.in. „Wiadomości Literackich”. Zwolenniczka liberalizmu i emancypacji kobiet, zdecydowanie wypowiadała się w kwestiach moralności. Niezwykle ważną postacią w życiu Krzywickiej był Tadeusz Boy-Żeleński, z którym połączyła ją miłość, wspólna praca i… spacery. Wszystko to znajduje odzwierciedlenie na kartach pamiętnika. Warszawę lat 20. i 30. poznajemy przez pryzmat miejsc, w których bywała ówczesna elita intelektualna i artystyczna, takich jak teatry dramatyczne, kabaret „Qui pro Quo” oraz kawiarnie, z najsłynniejszą wśród nich „Ziemiańską”. Rozdziały końcowe utworu stanowią opisy wojennej tułaczki. Agata Tuszyńska tak przedstawiała autorkę i jej książkę: „Krzywicka jest pierwszoplanową bohaterką tego pamiętnika, wszystko przez nią i wobec niej się dzieje. To osobowość ekspansywna, bogata, nieposkromiona, nie bez powodu wypowiadająca zdanie: »Nie lubię nie wykorzystanych szans«. Umiejąca żyć ładnie i głośno, wygodnie i niewiarygodnie. Ceniąca sukces i ludzi sukcesu. Inne obecne na kartach jej wspomnień postaci istnieją niejako w jej rydwanie, jako epizodyczni aktorzy owej upsychologizowanej plotki o przedwojennej Warszawie”. Grażyna Borkowska napisała: „»Wyznania gorszycielki« (1992) są bez wątpienia największym dziełem Krzywickiej, świadectwem jej inteligencji, odwagi, nonkonformizmu, nowoczesności”. Małgorzata Czermińska dodała: „Mimo konwencjonalnej narracji pamiętnik Krzywickiej przynosi jednak ciekawy obraz półwiecza dziejów społecznie radykalnej inteligencji polskiej i żydowskiej, aż do końca drugiej wojny światowej. Jest także znaczącym świadectwem osobistym kobiety odważnej, aktywnej, zdecydowanie angażującej się w obronę praw kobiet”.

Bulwary nad Wisłą. Lewy brzeg Wisły jeszcze w XIX wieku był miejscem zapuszczonym i niebezpiecznym. Kilkakrotnie podejmowano próby jego uporządkowania. Pierwszy kamienny bulwar budowano na Solcu w latach 1824-1830, ale nieukończony, zniszczał. Bulwary z prawdziwego zdarzenia (górny i dolny) powstały przed rokiem 1910, przy ulicy nazwanej wkrótce Wybrzeżem Kościuszkowskim. W latach 1935-1938 dobudowano odcinek między mostem Kierbedzia a ulicą Mostową. Obecnie bulwary na lewym brzegu, z charakterystycznymi betonowymi schodami, sięgają od mostu Gdańskiego za most Poniatowskiego. Na prawym brzegu Wisły okresowo funkcjonowały piaszczyste plaże. W okresie międzywojennych największą popularność zyskała plaża braci Kozłowskich na Saskiej Kępie. Tradycja plażowania istniała w Warszawie jeszcze w latach 60., ale potem zanikła. Dziś znów się odradza – swoich zwolenników ma plaża przy Wybrzeżu Helskim. Rozpościera się z niej piękny widok na Stare Miasto. Prawy brzeg Wisły to także siedziba wielu ośrodków sportowo- rekreacyjnych, zwłaszcza w rejonie Wału Miedzeszyńskiego. Wisła dzieli obszar Warszawy na część lewo- i prawobrzeżną (Pragę). Na lewym brzegu charakterystycznym elementem krajobrazu jest nadwiślańska skarpa, zwana Skarpą Warszawską, stanowiąca zbocze równiny polodowcowej. Wznosi się ona na wysokość od 10 do 25 metrów. Od wczesnego średniowiecza Wisła była ważnym szlakiem handlowym, spławiano nią sól, zboże, drewno oraz kamień budowlany. Intensywny rozwój żeglugi przypada na wiek XV, kiedy to kwitł handel Warszawy z innymi miastami. Żegluga parowa rozwinęła się w drugiej połowie XIX wieku. W okresie międzywojennym nad Wisłą było wiele przystani parostatków. Obecnie brzegi Warszawy są połączone dziewięcioma mostami (w tym dwa kolejowe). Pierwszy most wybudowano w stolicy w roku 1573 na wysokości ulicy Mostowej, ale po trzydziestu latach powódź zniszczyła konstrukcję. Pierwszym trwałym był most Kierbedzia, wybudowany w latach 1859- -1864.  Most Poniatowskiego otwarto w roku 1914.

Małgorzata Büthner-Zawadzka

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *